معصومند ، او را مىديدند و هنگامى كه مىخواست متعرض ايشان بشود ، مىشناختند ، همچنانكه روايات وارده درباره نوح ، و ابراهيم و موسى ، و عيسى ، و يحيى ، و ايوب ، و اسماعيل ، و محمد صلّى اللّه عليه و آله ، بر اين معنا دلالت دارد . هرچند عبارت « فَأَزَلَّهُمَا الشَّيْطانُ . . . » بيش‌از اين دلالت ندارد ، كه گول زدن آدمش مانند گول زدن ما فرزندان آدم از راه القاء وسوسه در قلب بوده ، بدون اينكه خودش را به طرف نشان دهد ، همچنانكه ما را هم گول مىزند ، و ما تاكنون خود او را نديده‌ايم . لكن از امثال آيهء « فَقُلْنا يا آدَمُ إِنَّ هذا عَدُوٌّ لَكَ وَ لِزَوْجِكَ » « 1 » ، كه خداوند با كلمه ( هذا ) اشاره به شيطان كرده ، فهميده مىشود كه خدا وى را به آدم و همسرش نشان داده بود ، و معرفيش كرده بود ، معرفى شخص او ، و عين او ، نه معرفى به وصف او ، و همچنين آيهء « يا آدَمُ هَلْ أَدُلُّكَ عَلى شَجَرَةِ الْخُلْدِ . . . » ، « 2 » كه حكايت كلام شيطان است ، كه قرآن كريم آن را به صورت حكايت خطاب آورده ، و اين دلالت دارد بر اينكه گويندهء آن‌كه شيطان است ، در برابر آدم ايستاده ، و با او صحبت مىكرده ، و خلاصه ، سخن ، سخن كسى است كه شنونده او را مىديده است . و همچنين دو آيهء « وَ قاسَمَهُما إِنِّي لَكُما لَمِنَ النَّاصِحِينَ » « 3 » و « وَ ناداهُما رَبُّهُما : أَ لَمْ أَنْهَكُما عَنْ تِلْكُمَا الشَّجَرَةِ ؟ وَ أَقُلْ لَكُما إِنَّ الشَّيْطانَ لَكُما عَدُوٌّ مُبِينٌ ؟ » « 4 » دلالت دارند بر اينكه شيطان براى آدم و همسرش ديده مىشد ، و او را مىديده‌اند ، و اگر حال آن دو نيز نسبت به شيطان ، مثل حال ما بوده ، كه او را

--> ( 1 ) . سورهء طه ، آيهء 117 . ( 2 ) . سورهء طه ، آيهء 120 . ( 3 ) . سورهء اعراف ، آيهء 21 . ( 4 ) . سوره اعراف ، آيهء 22 .